indigenous culture

فرهنگ بومی چیست؟

زمان برای مطالعه 5 دقیقه
  • ...
  • ...

شاید برایتان سوال بشود که فرهنگ بومی به چه معناست؟ در واقع فرهنگ بومی به مجموعه‌ی اعتقادها، نهادها، زبان و گویش، سبک زندگی، آداب و رسوم و نحوه زندگی کردن در یک محدوده جغرافیایی گفته می‌شود. فرهنگ بومی دلیل مهمی است برای انتخاب یک مقصد توسط گردشگران.

فرهنگ بومی چیست؟ و چه دلیلی وجود دارد تا منطقه‌ای را به یک مقصد گردشگری تبدیل کند؟ چه عناصری در یک منطقه، فرهنگ بومی آن را شکل می‌دهند؟ وقتی می‌گوییم فرهنگ بومی مازندران، چه عناصری از استان مازندران مورد نظر ما است. همه اینها سوالاتی است که گردشگرانی را در مسیر سفر به یک مقصد قرار داده است. انسان‌ها سال‌های سال است تا سفر می‌کنند که با یک بوم و فرهنگ غالب در آن آشنا شوند. برخی گردشگرانی که سال‌ها پیش از سرزمین پدری خود به دیگر نقاط جهان مهاجرت کرده‌اند، به یک نقطه از جهان سفر می‌کنند تا با فرهنگ بومی آباء و اجدادی خود آشنا شوند. در ادامه با یوتراوز همراه شوید تا درباره «فرهنگ بومی» بیشتر بدانیم.

آنچه در ادامه می‌خوانید:


معرفی فرهنگ بومی

فرهنگ بومی به آن بخشی از فرهنگ گفته می‌شود که در مرزهای جغرافیایی محدود شده است. مردم بومی در یک منطقه از طریق فرهنگ بومی خود با مردم در دیگر مناطق متمایز می‌شوند. این تمایز همان هویت مردم یک منطقه است. همان دلیل مهمی است که یک منطقه را برای ساکنان مناطق دیگر جذاب می‌کند. در واقع فرهنگ بومی غالب در یک منطقه، هویتی خاصی به آن منطقه و ساکنان آن می‌بخشد. فرهنگ بومی از عناصر مختلفی تشکیل می‌شود که هرکدام به شکلی آن منطقه را از دیگر مناطق و ساکنان آن منطقه را از ساکنان دیگر نقاط جهان متمایز می‌کنند. در ادامه همراه یوتراوز باشید تا با عناصر اصلی که فرهنگ بومی یک منطقه را تشکیل می‌دهند، بیشتر آشنا شویم.

فرهنگ بومی مازندران

عناصر اصلی در فرهنگ بومی

به طورکلی عناصر اصلی و اساسی در فرهنگ بومی به چند بخش کلی تقسیم می‌شوند که به طور مجزا به شرح هر یک می‌پردازیم.

  • زبان، گویش‌ و لهجه بومی
  • جشن‌ها و مراسم‌های خاص بومی
  • مذهب و آیین‌های مذهبی
  • موسیقی و آوازهای محلی
  • معماری خاص و غالب در یک منطقه
  • غذاهای بومی
  • لباس‌های محلی و بومی

زبان، گویش و لهجه بومی

لهجه یا گویش بخشی از فرهنگ بومی مردم یک منطقه به‌شمار می‌رود. این گویش و لهجه‌ به عنوان میراث فرهنگی گذشتگان دارای ارزش بسیاری است. دوری یا نزدیکی مناطق از یکدیگر می‌تواند علت تفاوت گویش‎ها و لهجه‌ها باشد. جامعه‌شناسان معتقدند که گویش و زبان مردم یک منطقه از آب‌وهوا و طبیعت نیز تأثیر می‌پذیرد. جامعه شناسان برای این گفتار خود نیز مثالی دارند؛ می‌گویند در مناطقی که بارش برف بیشتر است، مردم محلی حدود ده کلمه یا بیشتر درباره برف و بارش برف دارند اما در مناطقی که بارش برف بسیار کمتر است، لغات مرتبط با آن هم کمتر است.
در حالی‌که گویش‌ها و لهجه‌ها می‌تواند دلیل جذابیت یک منطقه برای گردشگران باشد، حقیر شمردن گویش محلی به عادتی در میان مردم دیگر نقاط تبدیل شده است، کاری بس ناپسند که می‌تواند از دلایل فراموشی گویش‌ها و لهجه‌های شیرین محلی و بومی باشد. از بین رفتن و مرگ یک گویش بومی علاوه بر اینکه خود به تنهایی بسیار ناراحت کننده است، سبب از بین رفتن تاریخ و فرهنگ یک منطقه، یک قوم یا یک ملت می‌شود. باید اعضای هر جامعه‌ای به تاریخ و فرهنگ خود توجه بیشتری نشان دهند و برای حفظ آن تلاش کنند.

فرهنگ بومی ازبکستان

جشن‌ها و مراسم‌های خاص بومی

sabzevar wooden horse ritual

ایران کشوری باستانی است که از دیرباز مراسم‌ها و جشن‌های خاصی در آن برگزار می‌شده است. هر نقطه از ایران از شمال تا جنوب، شرق تا غرب، شهرها و استان‌های مرکزی، مراسم‌های بومی خود را دارند. ممکن است برخی از این جشن‌ها مشترک باشند، مانند عید دیدنی به هنگام نوروز، آتش بازی چهارشنبه آخر سال یا همان چهارشنبه سوری، مراسم‌ شب یلدا و بسیاری جشن‌های دیگر، در حالی‌که برخی جشن‌ها یا مراسم‌ها خاص یک منطقه یا یک شهر هستند. مانند مراسم اسپند چینی در روستای سنگ تراشان ایلام، مراسم پیر شالیار کردستان، قالی شویان و گلاب‌گیری کاشان، مراسم گرگیعان اهواز و بسیاری رسوم دیگر که تنها و تنها به فرهنگ بومی همان منطقه اختصاص دارند.
ایران کشوری با اقوام مختلف است. بنابراین طبیعی است که مراسم‌هایی که ذکر شدند تنها بخش کوچکی از مراسم‌ها و جشن‌های باشکوه ایرانی ها باشند که متاسفانه برخی از آنها به دست فراموشی سپرده شده‌اند.


مذهب و آیین‌های مذهبی

masouleh alam bandi ceremony

مذهب و آیین‌های مذهبی در ایران از ارزش بسیار بالایی برخوردار هستند. برخی از این آیین‌ها مانند: سینه‌زنی، زنجیرزنی و نخل‌گردانی در ماه محرم، پخت حلوا و خیرات روز جمعه برای اموات و جشن و مولودی و مراسم مختلف مربوط به تولد و شهادت ائمه معصومین (ع) هم به فرهنگ بومی ناشی از باورهای مذهبی در بین ایرانی‌ها تبدیل شده‌اند. اگرچه برخی از این آیین‌ها در ایران تغییراتی طی سال‌ها داشته‌اند، اما همچنان پابرجا هستند و بخشی از فرهنگ بومی کشورمان به‌شمار می‌روند.


موسیقی و آواز محلی

موسیقی در ایران از قدمت بسیار بالایی برخوردار است. اسطوره‌های بزرگ موسیقی ایران باستان شامل: باربد، سرکش، رامتین، بامشاد، آفرین و... می‌شوند. موسیقی سنتی ایران هفت دستگاه و شش آواز دارد، اما موسیقی‌های محلی در شهر و استان‌های مختلف ایران سخن دیگری برای گفتن دارند. موسیقی هر قوم، ایل یا هر شهر و روستا همچون آیینه‌ای، احساسات و عواطف مردم آن منطقه را مشخص می‌کند. مثلا در شهر تبریز موسیقی بومی«عاشیق لَر» به معنای عاشق‌ها بسیار مورد توجه مردم و گردشگران است، چراکه این موسیقی با سرشت بومی مردم تبریز آمیخته شده است، یا موسیقی محلی و بومی شمال خراسان از سه گروه عاشق‌ها، بخشی‌ها و لوطی‌ها تشکیل می‌شود. یکی از موسیقی‌های محلی بسیار معروف این منطقه موسیقی محبوب «نوایی» است که از آثار گروه بخشی‌ها است.موسیقی خطه جنوب کشور یعنی سیستان و بلوچستان که دارای موسیقی اصیل و کهن است با سازهای محلی سیستان و بلوچستان نواخته می شوند و آواز‌ها به صورت دو بیتی و رباعی توسط آوازخوانان قدیمی خوانده می‌شوند. همه‌ی این انواع موسیقی بومی که گفته شد بخشی از فرهنگ بومی یک سرزمین را تشکیل می‌دهند.


معاری خاص و غالب در یک منطقه

masuleh special architecture

معماری ایرانی پیشینه‌ و قدمت بسیار زیادی دارد. در معماری ایرانی ویژگی‌های خاص مانند ستون‌های بلند، محاسبات دقیق، تزئینات خاص، سبک خاص و حتی سازگار شده با اقلیم دیده می‌شود. معماری بناها و ساختمان‌ها در بخش‌های مختلف ایران متفاوت است. در جنوب کشور مانند بوشهر به دلیل آب‌و هوای گرم و مرطوب، معماری ساختمان‌ها به گونه‌ای است که ساختمان در سایه‌ی کامل قرار گرفته و به دلیل رطوبت کناره‌ی دریا ساختمان‌ها کمی از زمین فاصله دارند یا در بیشتر موارد طبقه همکف وجود ندارد. از طرفی شمال کشور آب‌و هوای مرطوب و بارانی دارد که تقریبا با آب‌و هوای جنوبی کشور از نظر رطوبت یکسان است اما با یک تفاوت بزرگ که آن هم بارش باران است. بارش باران در شمال کشور باعث شده که سقف خانه‌ها شیروانی و کف خانه‌ها از سطح زمین فاصله‌ی بسیاری داشته باشد.
در بخش‌های کویری ایران سبک خانه‌ها به‌گونه‌ای دیگر است. در نواحی مرکزی به دلیل گرما و کویری بودن معمولا ساختمان‌ها در بافت قدیمی به صورت خشتی ساخته شده‌اند. خنکای خشت سبب می‌شود در منازل هوای مطبوع جریان پیدا کند. در مناطق کوهستانی و سردسیر ایران مانند استان‌های کردستان و چهارمحال بختیاری، سبک بناها متفاوت تر از مناطق با آب‌و هوای گرم و خشک، مرطوب و بارانی، مرطوب و گرم است. بنا‌‌ها معمولا به صورت خشکه چینی و پله‌کانی در دامنه‌های کوه‌ها قرار گرفته‌اند. بناهای بومی در این مناطق با استفاده از گل و سنگ به شیوه‌ای خاص ساخته شده‌اند. نوع ساخت و ساز و عناصری که در ساخت و تزئین یک بنا به کار می رود هم بخشی از فرهنگ بومی یک منطقه است.


غذاهای بومی

غذاهای بومی و روش طبخ آن یکی از مهمترین عناصر تشکیل دهنده فرهنگ بومی به شمار می‌روند. غذاهای ثابت و اصیل ایرانی مانند: خورشت قیمه، قورمه‌سبزی، آش رشته، کباب کوبیده و... دارای قدمت بسیار هستند. در مناطق مختلف ایران هم به دلیل اقلیم متفاوت و محصولات غذایی که عموما از دل طبیعت بر می‌خیزیند، غذاهای بومی از تنوع بالایی برخوردارند. مثلا در مناطق جنوبی ایران در بخش‌های ساحلی غذاهای دریایی و ادویه جات مخصوص بسیار رایج است. چراکه ماده اصلی طبخ غذا از دل طبیعت آن منطقه بر می‌خیزد و مصرف ادویه در کنار آن برای خنثی کردن طبع سرد ماهی است.
در ساحلی شمال کشورمان علاوه بر مصرف ماهی، مصرف سبزی‌های محلی و برنج هم بسیار رایج است. در شهرهای غربی ایران که بیشتر مناطق کوهستانی و عشایری هستند مصرف لبنیات بیشتر از دیگر مناطق رواج دارد و غذاهای عموما از دل طبیعت همان منطقه و سازگار با آن است. غذاهای بومی به عنوان بخش مهمی از فرهنگ بومی، دلیل مهمی برای انتخاب یک مقصد و سفر به یک نقطه است.

بهترین غذاهای ایرانی بدون گوشت

لباس‌های بومی و محلی

local clothes in indigenous culture

ایرانی‌ها از دیرباز لباس‌ و پوشش‌ منحصر به خود را داشته‌اند. اما کم‌کم و با گذشت زمان روی لباس‌ها و پوشش ایرانی‌ها تغییراتی به وجود آمده که در بخش‌هایی از کشورمان، پوشش محلی به کلی فراموش شده است اما در برخی نواحی هنوز لباس بومی حرف اول را می‌زند. لباس‌های محلی نشأت گرفته از آداب و رسوم هر منطقه‌اند. در ادامه به معرفی برخی از لباس‌‌های سنتی در شهرهای مختلف ایران می‌پردازیم.لباس محلی آذری: لباس آذری در فرهنگ اصیل آذری نمادی از اصالت و هنر مردم است. لباس آذری تلفیقی از رنگ‌های روشن و زیبا برتن زنان و مردان است. لباس زنان جنسی از ترمه و ابریشم داشته و وجود کلاهی به نام« برک» برسرشان و روسری به نام «یایلاق» نشان از یک زن آذری اصیل است. مردان آذری هم با کت‌های بلند و کلاه پشمی بر سر در کنارهمسران و مادران خود اصالت خود را نمایان می‌کنند.

لباس محلی کردی: نوع پوشش و لباس زنان و مردان کردی نشان دهنده فرهنگ کهن کردها است. مردان با شلوار‌های گشاد به نام «پاتول» و نیم تنه‌های خوش پوش به نام‌های«چوخه» و «ملکی» برتن و کلاهی به نام «پیچ وکولاو» بر سر، خود را کرد معرفی می‌کنند. زنان پوشش آراسته و دلربا که شامل شلوار‌های گشاد به نام «جافی» است به همراه شال کمر، نیم تنه‌ای به نام« کلنجه» و روسری یا کلاهی به نام‌های«کلکه» و «کلاو» را بر تن دارند. یکی از ویژگی‌های جذاب لباس زنان کرد رنگ شاد و پولک‌های آویزان از روسری است.

لباس محلی همدان: لباس محلی همدان در زنان و مردان فرق چندانی ندارد، از سرپوش تا کفش شباهت بسیار زیادی به یکدیگر دارند. زنان همدانی دارای چارقد، تن پوش و پاپوش هستند که به پاپوش‌ها آجیده می‌گویند و مردان هم دارای سرپوش، تن پوش و پاپوش هستند.
این سه لباس محلی از این سه منطقه تنها بخش کوچکی از لباس‌های بومی و محلی ایران است ولی در نواحی جنوبی، شمالی، شرقی و غربی کشورمان زنان و مردان هنوز پوشش بومی خود را حفظ کرده اند چراکه پوشش آنها بخشی از فرهنگ بومی و هویت فرهنگی آنها است.


نقش فرهنگ بومی در جذب گردشگر

فرهنگ بومی یکی از مهم‌ترین دلایل برای جذب گردشگر به یک مقصد به شمار می‌رود. فرهنگ بومی بعد از زیبایی‌های طبیعی و آب و هوا می‌تواند حرف اول را در جذب گردشگران بزند. وقتی یک مقصد را برای سفرتان انتخاب می کنید همه چیز در آن از خوراک و غذاهای محلی گرفته تا صنایع دستی، زبان ساکنان محلی، آداب و رسوم، لباس‌های محلی و هرچیز دیگری می تواند در تجربه شما از سفرتان موثر باشد.
از طرفی بسیار از افراد تنها به قصد تجربه فرهنگ بومی یک مقصد به آن سفر می کنند. به عنوان مثال یک گردشگر اروپایی که به فرهنگی خاورمیانه علاقمند است، ایران را برای سفر انتخاب می کند. یا یک گردشگر ایرانی برای گشت و گذار در خیابان های استانبول، آن را به عنوان مقصد سفرش انتخاب می کند. حتی گاهی افراد به شهر آباء و اجدادی شان سفر می کنند تا فرهنگ بومی خود را دوباره تجربه کنند. به هر طریق هر یک از عناصر تشکیل دهنده فرهنگ بومی، می تواند دلیلی برای انتخاب یک مقصد باشد و انگیزه ای برای سفر باشد. در نهایت باید گفت که ایران «فرهنگ بومی» بسیار غنی دارد که باید برای حفاظت از آن تلاش کنیم.

نوشته های مشابه
  • فرهنگ بومی افغانستان

    فرهنگ بومی افغانستان شامل جشن‌ها، موسیقی محلی، پوشش، سوغات و صنایع دستی و غذاهای محلی افغانستان است که می‌تواند تصویر واقعی این کشور را بهتر از هر چیزی برای شما نمایان کند.

  • فرهنگ بومی شیراز

    هویت یک منطقه رابطه مستقیمی با فرهنگ بومی آن دارد. هنگامی‌که سخن از فرهنگ بومی یک منطقه می‌شود در واقع هویت ساکنان آن منطقه به تصویر کشیده می‌شود. فرهنگ بومی شیراز از دیرباز تا کنون زبان‌زد خاص و عام بوده است، شهری با اصالت که فرهنگی اصیل دارد.

  • روز سپندارمذگان؛ هرآنچه در ارتباط با روز عشق ایرانی باید بدانید، اینجاست

    اگر عاشق گاه‌شماری‌های ایرانی هستید و به مراسم‌ها و یادبودهای تاریخ کهن ایرانی اهمیت می‌دهید، این کادر را به هیچ عنوان از ندهید، زیرا روز سپندارمذگان، روز زن و زمین یا همان روز عشق ایرانی امروزه بسیار نادیده گرفته شده و با ورود فرهنگ جشن روز ولنتاین به خودی خود این روز ارزشمند و پراهمیت که غنی از فرهنگ کهن ایرانی است، از مراسم‌های ایرانی حذف و به خاطرات سپرده شده‌است.

دیدگاهتان را بنویسید