mashhad masonry

سوغات و صنایع ‌دستی مشهد

زمان برای مطالعه 4 دقیقه
  • ...
  • ...

وقتی اسم مشهد برای سفر به میان می‌آید همه از حرم امام رضا (ع) یاد می‌کنند و زیارت. اما شهر مشهد در کنار زیارت بارگاه امام هشتم (ع)، جذابیت‌های دیگری هم دارد که می‌تواند سفر به این شهر را سرشار از تجربه‌ها و خاطرات فراموش‌نشدنی کند. یکی جذابیت‌های سفر به مشهد، خرید سوغات و صنایع ‌دستی زیبا و نفیس از مشهد است.

سوغات و صنایع ‌دستی مشهد می‌تواند به تنهایی روزهای شما را با قصه‌های خود در این شهر همراه کند. بیشتر صنایع‌ دستی این شهر از زندگی مردمانش نشات گرفته است. روزی مردی یا زنی که ذوق هنری داشته شروع کرده به ساختن وسایلی از آن‌چه در اطرافش بوده، از سنگ و درخت و پشم گوسفندانش. ذوق هنری او چنان در این وسایل آمیخته‌شده که از آن اثری هنری ساخته است، اثری که می‌توانید در زندگی روزمره‌تان از آن استفاده کنید اما از هنر و ذوق و زیبایی‌اش لذت ببرید. یوتراوز شما را با دنیای سوغات و صنایع ‌دستی مشهد آشنا می‌کند. شما می توانید پس از بازدید از جاهای دیدنی مشهد، سوغاتی و صنایع دستی این شهر را به یادگار ببرید.

در این مقاله با سوغات و صنایع ‌دستی مشهد آشنا می‌شوید:


صنایع دستی مشهد چیست؟

تنوع صنایع دستی در مشهد بالاست. از سنگ‌تراشی و فیروزه‌تراشی گرفته تا نمدبافی و پوستین‌دوزی. هیچ چیز به اندازه همین صنایع دستی شما را با فرهنگ بومی مشهد آشنا نمی‌کند. در ادامه همراه یومگ باشید تا بهترین‌های صنایع دستی در مشهد را به شما معرفی کنیم.


سنگ‌ تراشی مشهد

هرکاره‌های مشهدی در همه جا معروف‌اند. به دیگ‌های سنگی بزرگ و کوچک می‌گویند هرکاره و الحق که طبخ غذا در آن به کامل‌ترین و خوشمزه‌ترین شکل ممکن اتفاق می‌افتد. نام سنگی که برای ساختن این دیگ‌ها از آن استفاده می‌کنند سرپانتین است. خاصیتی که این سنگ دارد این است که با این‌که نرم و ضربه‌پذیر است و می‌تواند آن شکلی که موردنیاز است را به خود بگیرد، اما در برابر آتش بسیار مقاوم است. به همین خاطر بهترین ظرف‌های طبخ غذا را از آن می‌سازد و به آن «هرکاره» می‌گویند.
این سنگ در کوهسنگی مشهد فراوان بود و از همان‌جا سنگ‌ها را می‌آوردند و با آن هرکاره را (دیزی سنگی) می‌ساختند. قدیمی‌ترها خوب به یاد دارند که کوهسنگی مشهد مرکز تولید هرکاره و صنایع‌دستی سنگی بود. امروز هم در همان کوهسنگی می‌توانید مغازه‌های فروش صنایع‌دستی سنگی را ببینید با این تفاوت که امروز سنگ‌های آن از معدن‌های سنگ اطراف مشهد می‌آید.
سنگ‌تراشی، هرکاره تراشی و قلم‌زنی روی سنگ‌ها را می‌توانید در هنر دست هنرمند مشهدی ببینید که از 14 قرن پیش به او به ارث رسیده است. اگر به صنایع ‌سنگی مشهد علاقه‌مند هستید، سری به «خانه تاریخی ملک» در خیابان امام خمینی بزنید.


فیروزه‌ تراشی مشهد

ring and turquoise in mashhad

وقتی وارد بازار رضای مشهد می‌شوید امکان ندارد که با کارگاه‌ها و مغازه‌های سنگ‌های زینتی روبه‌رو نشوید. بی‌جهت نیست که مشهد را «شهر گوهرسنگ‌ها» می‌دانند. اما آن چه که اصیل استان خراسان و مشهد است فیروزه خراسانی است. البته که نیشابور شهر فیروزه است اما مشهد هم فیروزه و فیروزه‌تراشی‌های خود را دارد. می‌گویند فیروزه جزو قدیمی‌ترین سنگ‌های شناخته‌شده در دنیاست. رنگ سبز-آبی زیبای فیروزه هر دلی را می‌برد. وای از وقتی که روی یک انگشتر یا گردن‌آویز بنشیند و آن را چندین و چندبرابر زیباتر کند. البته که وقتی در بازار رضا و بازارهای مشهد راه می‌روید، می‌توانید سنگ‌های فیروزه را هم به تنهایی ببینید و بخرید و یه سوغات ببرید.
حتی وقتی در خیابان شیرازی به نزدیک چهارراه نادری می‌رسید، می‌توانید پیرمردهایی را ببینید که مجموعه‌ای از انگشترهای فیروز و سنگ‌های قیمتی دیگر برای فروش دارند. تماشای انگشترهای آن‌ها هم عالمی دارد برای خودش. با این‌حال فیروزه‌تراشی از هنرهای قدیم مردم مشهد است که امروز هم به زیبایی روی زیورآلات و همین‌طور وسایل دیگر انجام می‌شود.
امروز فیروزه‌کوبی در اصفهان را هم می‌توانید ببینید، گرچه خاستگاه این هنر هم مشهد بوده است. در فیروزه‌کوبی بر روی سطوح فلزی ظرف‌ها فیروزه کوبیده می‌شود و در فلز فرو می‌رود و ظرفی نفیس و زیبا و فیروزه‌ای رنگ می‌سازد.


قالی‌بافی مشهد

به موزه‌ی آستان قدس رضوی که می‌روید، می‌توانید نمونه‌هایی از نفیس‌ترین و زیباترین قالی‌های مشهد را در آن ببینید. قالی‌بافی به عنوان هنری اصیل در شهر مشهد قدمتی 500 ساله دارد. حاشیه‌های لاجوردی، رنگ لاکی و نقش‌های ترنج از نشانه‌های قالی‌های مشهدی است. قالی‌هایی که در آن‌ها از بهترین پشم‌ها و رنگ‌های گیاهی استفاده می‌شد و امروز هم می‌توانید بهترین نمونه‌های قالی‌های دستبافت اعلا را در این شهر پیدا کنید که رنگ‌وبوی این بوم را با خود دارند. حتی در گذشته قالی‌بافانی بوده‌اند که برای زیارت به مشهد می‌آمدند و در همین شهر یکی از کارهای ناب خود را می‌بافتند. این شده است که بهترین بافت و نقش‌ونگار در این شهر ماندگار شده است.


گلیم‌ بافی مشهد

هنر گلیم هنر زنان روستایی است که در کنار تمامی کارهای روزانه‌شان می‌نشستند و به صورت ذهنی شروع به بافت گلیم می‌کردند و نقش‌ونگاری را بر آن می‌نشاندند که از تخیل و ذوق‌شان سرچشمه می‌گرفت. به همین خاطر گلیم روحی تازه و سرشار از طبیعت در خود دارد. گلیم‌هایی با طرح حیوانات و طرح‌های هندسی ساخته‌ی دست زنان عشایر، کویرنشین، بومی و روستایی مشهدی است.
گلیم با نخ پشمی یا کنفی بافته می‌شود و برخلاف قالی هیچ پرزی ندارد. امروز می‌توانید از بازارهای صنایع ‌دستی مشهد این گلیم‌ها زیبا را تهیه کنید که یا کار مشهد است یا قوچان و یا شیروان که مراکز بافت گلیم در استان خراسان‌اند.


پوستین‌ دوزی مشهد

embroidered fur mashhad

پوستین‌ دوزی هنری هزارساله در مشهد است و هنر دست مردمان دام‌پرور این بوم کهن است. آن‌ها پوست گوسفندان را جدا کرده و با روش‌های خاصی آن‌ها را دباغی می‌کردند. پوست به دست آمده بعد از دباغی آماده بود برای دوخته‌شدن و تبدیل‌شدن به هر آنچه هنرمند پوستین‌ دوز بخواهد.
امروز هم روال کار همین‌طور است و بیشتر در شاندیز و قوچان انجام می‌شود. بنابراین اگر به بازارهای طرقبه و به‌خصوص شاندیز سر بزنید، می‌توانید انواع و اقسام هنرهای هنرمند پوستین‌ دوز مشهدی را ببینید و برای خود تهیه کنید: پالتو، کلاه، دستکش، جلیقه، شال‌گردن و به غیر از این‌ها سجاده، پادری و کف‌پوش‌های پوستینی را هم می‌توانی ببینید و برای عزیزان خود به سوغات ببرید.
روی برخی از آن‌ها با ذوق و سلیقه سوزن‌دوزی و رنگ‌آمیزی شده است. با خرید یکی از این پوستین‌ها اصیل‌ترین صنایع ‌دستی مشهد را با خود به یادگار برده‌اید.


نمدبافی مشهد

در بازارهای طرقبه و شاندیز که راه می‌روید، می‌توانید انواع و اقسام صنایع ‌دستی نمدی را ببینید: کلاه، لباس، زیرانداز و .... هنرمند نمدباف پشم گوسفند را بعد از چیدن و تمیز و حلاجی کردن آماده‌ی نمدبافی می‌کند. ممکن است بر اساس نوع نمدی که می‌خواهد درست کند آن را رنگ کند. سپس نمد را با کف و صابون روی زمین آن‌قدر می‌غلتاند که پشم‌ها در هم تنیده شوند و نمد را بسازند.


ارغوان‌ بافی مشهد

mashhad purple weaving

در دره‌ی مایان طرقبه که نزدیک مشهد است درختچه‌هایی می‌روید که ارغوان نام دارند. مردم طرقبه چوب‌های نازک این درخت را جمع می‌کنند و با بافتن آن‌ها به هم سبدهای زیبایی می‌سازند. به این هنر «ارغوان‌ بافی» می‌گویند. امروز در بازارهای طرقبه می‌توانید انواع و اقسام لوازم زیبایی را ببینید که با ارغوان‌ بافی تولید شده‌اند. تمشای دره صورتی‌رنگ ارغوان‌ها در بهار از تفریحات اهالی مشهد است.


سماور سازی مشهد

می‌گویند نوه‌ی نادرشاه افشار که شاهرخ نام داشت برای اولین‌بار سماور را وارد ایران کرده است و کم‌کم سماور به جاهای مختلف هم رفته است. امروز سماور سازی در مشهد تبدیل به یکی از هنرها و صنایع‌دستی اصیل شده است. در بازار که راه می‌روید، می‌توانید انواع و اقسام سماورهایی را ببینید که به زیبایی ساخته شده‌اند و رویشان نقش و نگار زیبایی کار شده است.


آینه‌کاری مشهد

وارد حرم امام رضا (ع) که می‌شوید به غیر از حال‌وهوای معنوی حرم آن چه که تو را مسحور خود می‌کند آینه‌کاری‌های زیبای حرم است. این هنر دست هنرمندان مشهدی است که این‌طور زیبا بر رخ حرم نشسته است تا حال هر زائری را دگرگون کند و خودش را هزارتکه ببیند بر سقف بلند حرم. مشهد به دلیل زیارتی بودنش و ساختن مساجد و امکان متبرکه این هنر را در میان هنرمندانش دارد.


سوغات مشهد چیست؟

تقریبا همه ما نبات، زرشک و زعفران را به‌عنوان سوغات خوراکی مشهد می‌شناسیم. غافل از این‌که این شهر زیبا ره‌آورد‌های خوشمزه دیگری هم دارد که نسبتا ناشناخته‌تر هستند. در ادامه چند مورد از این سوغاتی‌ها را معرفی خواهیم کرد. به اسکرول‌کردن ادامه دهید تا با جلوه متفاوتی از سوغات مشهد آشنا شوید:


خوشمزه‌ترین سوغات مشهد؛ جیلی‌بیلی

Jili Bili Mashhad

اگر در اطراف حرم امام رضا (ع) به مغازه‌هایی که در حاشیه خیابان منتهی به حرم قرار دارند دقت کنید، فروشگاه‌هایی را خواهید دید که مخصوص فروش محصولاتی مثل خشکبار و تنقلات هستند. گل سر سبد این فروشگاه‌ها شکلات‌های رنگی کوچکی هستند که جیلی‌بیلی نام دارند. جیلی‌بیلی‌ها در واقع نوعی شکلات با هسته پاستیلی هستند. خوشمزه‌بودن، قیمت مناسب و حمل راحت از فاکتورهایی هستند که باعث محبوبیت جیلی‌بیلی بین زائران مشهد شده‌ است.


طعم‌دارترین سوغات مشهد مقدس؛ زنجبیل

Ginger Mashhad Survivor

معروف‌ترین ادویه شهر مشهد زعفران است. اما مطمئن باشید در مشهد زنجبیل‌های تازه و مرغوبی پیدا می‌کنید! زنجبیل یکی از پرخاصیت‌ترین ادویه‌هاست که در پخت برخی غذاها (مثل شله مشهدی و سوپ هویچ و زنجبیل) از آن استفاده می‌شود. به‌علاوه خواص زیادی برای سلامتی و حتی درمان بعضی بیماری‌ها دارد. زنجبیل منبع فوق‌العاده‌ای از ویتامین‌های A، B، C، E، منیزم، پتاسیم، فسفر، آهن، کلسیم و ... است.
در اوایل زمستان معمولا در تمام میوه‌فروشی‌های مشهد می‌توانید زنجبیل تازه را پیدا کنید. در سایر فصول هم نوع خشک‌شده این ادویه در خشکبار فروشی‌ها و عطاری‌ها در دسترس است. در برخی فروشگاه‌ها می‌توانید از فروشنده‌ بخواهید تکه‌های زنجبیلی که خریداری کردید را به پودر زنجبیل تبدیل کنند.


پرطرفدارترین سوغات مشهد؛ شکلات‌های پیچی

Traditional Candies

یکی دیگر از خوراکی‌های خوشمزه‌ای که در شهر مشهد می‌توانید بهترین نوعش را پیدا کنید، شکلات‌های پیچی زنجبیلی هستند. طعم زنجبیلی این شکلات‌ها تندی و شیرینی را درکنار هم دارد و مهم‌ترین عامل محبوبیتش همین است. حتما در شهر مشهد این شکلات‌های خوشمزه را امتحان کنید و برای عزیزانتان سوغات ببرید. شکلات‌های پیچی زنجبیلی در کنار یک فنجان چای داغ، ترکیب فوق‌العاده‌ای است که قطعا عاشقش می‌شوید.


خشکبار و آجیل مشهد

آجیل و خشکیار جزو جدانشدنی سوغات مشهد هستند. انواع مرغوبی از گردو، آلوچه، بادام‌ هندی، فندق، نخود و کشمش، عناب، پسته و چیپس‌های میوه و... را می‌توانید در فروشگاه‌های اطراف حرم، بازار رضا، زیست‌خاور، بازار بعثت و... پیدا کنید.


سوغات مشهد چی بخرم؟

خوشبختانه صنایع دستی مشهد به قدری متنوع و زیبا‌ست که برای هر جنسیت و سلیقه‌ای می‌توانید بهترین سوغاتی را پیدا کنید.

سوغات مشهد برای مردها

‌Buy Rings From Mashhad

اگر می‌خواهید از مشهد سوغاتی بخرید که‌ با سلیقه مردان جور در بیاید، پیشنهاد ما برایتان تسبیح‌های مشهد و گوهرسنگ‌هایی هستند که در قالب انگشتر در بازار رضا می‌توانید پیدا کنید. دکوری‌جات هرکاره‌ و تابلو فرش‌های مشهد هم انتخاب‌های خوبی هستند.


سوغات مشهد برای دخترها

Turquoise Mashhad Souvenir

برای خانم‌ها و دختر‌خانم‌ها از شهر مشهد فیروزه‌ بخرید. سنگ خوش‌رنگ و ارزشمند فیروزه از معادن فیروزه نیشابور استخراج می‌شود و با هنر‌دست جواهرسازان مشهدی به زیوآلات نفیس و زیبا تبدیل می‌شود.


سوغات مشهد را از کجا بخرم؟

در این قسمت بهترین مکان‌ها برای خرید سوغات مشهد را به شما معرفی می‌کنیم:


لیست کامل بازارها و مراکز خرید مشهد را برای خرید سوغات و صنایع دستی اینجا بخوانید!


* این مقاله در تاریخ 16 اسفند 1399 نوشته شده و در 12 اردیبهشت 1400 توسط خانم افسانه ناصرزاده بروزرسانی شد.
نوشته های مشابه
  • صنایع‌ دستی اصفهان: بگو اصفهان است نصف جهان

    قرن‌هاست که اصفهان سنگ بنای هنرها و صنایع ‌دستی ایران بوده است. اصلا اصفهان به خاطر صنایع ‌دستی‌اش مشهور است و به‌عنوان یک بخش مهم در صنایع دست‌ساز و نفیس به جهانیان شناخته می‌شود. مگر می‌شود در بازارهای اصفهان قدم بزنید و این همه ذوق و هنر شما را به وجد نیاورد؟ تمامی این ذوق در صنایع ‌دستی اصفهان پیاده شده است.

  • صنایع ‌دستی شیراز

    شیراز یکی از شهرهای تاریخی و فرهنگی ایران است که جایگاه مهمی در توسعه گردشگری کشورمان دارد. به همین خاطر همواره میزبان تعداد زیادی گردشگران داخلی و خارجی است به این دلیل که بسیاری از بناهای تاریخی، باغ‌های زیبا، مشاهیر ادب فارسی و صنایع‌ دستی ارزشمند در این شهر وجود دارند که باعث شهرت آن شده‌اند.

  • ظرفیت بزرگ صنایع دستی در رونق بازار گردشگری

    خراسان شمالی از ظرفیت بسیار بالایی در حوزه صنایع‌دستی برخوردار است اما این پتانسیل اکنون مورد بهره‌برداری قرار نمی‌گیرد که بخشی از آن به دلیل مشکلات فراوان سر راه این حرفه است.

دیدگاهتان را بنویسید