Popular culture of Shiraz

فرهنگ بومی شیراز

زمان برای مطالعه 6 دقیقه
  • ...
  • ...

هویت یک منطقه رابطه مستقیمی با فرهنگ بومی آن دارد. هنگامی‌که سخن از فرهنگ بومی یک منطقه می‌شود در واقع هویت ساکنان آن منطقه به تصویر کشیده می‌شود. فرهنگ بومی شیراز از دیرباز تا کنون زبان‌زد خاص و عام بوده است، شهری با اصالت که فرهنگی اصیل دارد.

فرهنگ بومی شیراز نقش قابل توجه‌ای در معرفی فرهنگ اصیل ایرانی به گردشگران بین‌المللی دارد چراکه شیراز، یکی از مهمترین شهرهای فرهنگی ایران به حساب می‌آید. فرهنگ بومی شهر شیراز، از مراسم‌ و آیین‌های سنتی گرفته تا موسیقی‌ محلی، لباس‌های سنتی و غذاهای بومی، همیشه با شکوه و دیدنی است. شیراز پنجمین شهر بزرگ ایران و یکی از کلان‌شهرهای کشورمان محسوب می‌شود. تیرازیس یا شیرازیس از جمله نام‌های این شهر در دوران باستان است. جهانیان شهر منحصر به فرد شیراز را با سعدی و حافظ می‌شناسد. وجود این اسطوره‌های شعر و ادب فارسی توانسته است نگاه مردم را از هر گوشه ایران و جهان به شیراز جلب کند. شیراز شهر شعر و شراب با فرهنگ بومی شگفت‌انگیز خود هر ساله گردشگران بسیاری را میزبانی می‌کند. در ادامه به توضیح درباره هر کدام از بخش‌های فرهنگ بومی شیراز می‌پردازیم. پس همراه با یوتراوز برای آشنایی با فرهنگ بومی این شهر سفر کنید.

آنچه در این مقاله از فرهنگ بومی شیراز می‌خوانید:

مراسم‌ بومی و محلی شیراز

مراسم‌ محلی برای هر استان نشان‌دهنده قدمت و اهمیت آن استان است. استمرار این مراسم‌ها و آیین‌ها در شیراز توانسته است هویت مردم منطقه را حفظ کند. علاوه بر این اهمیت قائل شدن برای مراسم‌ها و آیین‌های بومی سبب شده است که افراد از مناطق مختلف جهان هم با این آداب آشنایی پیدا کنند. به توضیح برخی از مراسم‌های بومی و محلی در شیراز می‌پردازیم.

چهارشنبه سوری شیرازی

Chaharshanbe Suri in shiraz

چهارشنبه سوری، یکی از مراسم‌های مخصوص روز چهارشنبه آخر سال در ایران است. این مراسم با کمی تغییرات و اضافه شدن مراسم‌های دیگر به آن، در شهرهای مختلف ایران برگزار می‌شود. در شهر شیراز مراسم‌هایی مانند: فال‌گوش ایستادن، آش ابودردا، قاشق‌زنی، شال‌اندازی و کوزه‌شکنی، رفتن به سعدیه و... هم وجود دارد. هر کدام از این مراسم‌ها به نوبه خود بسیار جذاب و هیجان‌انگیز هستند.
به عنوان مثال در گذشته زنان و مردان شیرازی در شب چهارشنبه سوری به سعدیه می‌رفتند. سپس درون حوض ماهی رفته و تنی به آب می‌زنند. مردم شیراز معتقدند که اگر در این آب رفته و خود را بشویند از گزند بیماری‌ها در امان می‌مانند، اما امروزه این سنت فقط با شستن سر و صورت انجام می‌شود.

عید نوروز و سیزده بدر در شیراز

Haft-sin in shiraz

عید نوروز در شهر شیراز با قواعد خاصی برگزار می‌شود. مردم شیراز 15 روز مانده به عید نوروز فعالیت‌ خود را برای دوخت لباس‌های جدید و خانه تکانی شروع می‌کنند. تهیه تنقلات، شیرینی و... از جمله امور واجب برای عید نوروز است. زنان شیرازی بعد از اطمینان خاطر از مرتب و تمیز بودن خانه خود، در کنار هم به پخت سمنو یا به گویش شیرازی«سَمَنی» می‌پردازند. با آمدن فصل طراوت و سرسبزی مردم روستای زادون واقع در شهرستان فسا شیراز، قبل از عید نوروز حجامت انجام می‌دهند. مردم این روستا بر این عقیده هستند که با سال جدید خون سالم هم باید در رگ‌هایشان جاری شود. این کار هم سبب تندرستی و سلامتی و هم عمل کردن به این اعتقاد است.
مردم روستای زادون مانند بسیاری از مردم سبزه می‌اندازند، که مردم این روستا، سبزه انداختن را بعد از حجامت انجام‌ می‌دهند. در قدیم مردم شیراز شیرینی‌های عید نوروز را خود تهیه می‌کردند. شیرینی‌هایی چون مسقطی، نان شیری، نان یوخه (کاک)، رنگینک، شکر پنیر و... در عید نوروز تهیه شده و در بین فامیل توزیع می‌کردند. مردم شیراز علاوه بر پهن کردن سفره هست‌سین، سفره هفت‌میم هم پهن می‌کنند! سفره هفت‌میم شامل: مدنی (لیمو شیرین)، مرغ، ماهی، میگو، مسقطی، ماست و مویز است. سفره هفت‌سین در کنار سفره هفت‌میم، جلوه و زیبایی خاصی دارد.
مردم شیراز برای سیزده بدر هم از روز قبل همه وسایل را آماده می‌کنند؛ تنقلات، شیرینی، کاهو و سرکه از جمله وسایل مورد نیاز برای روز سیزده بدر است. شیرازی‌ها روز سیزدهم فرودین ماه به باغ‌ها و کوه‌های اطراف محل زندگی خود می‌روند و به قول معروف سیزده را به در می‌کنند. دختران دَم بخت هم برای گشایش بختشان سبزه گره می‌زنند و نواهایی‌ها را می‌خوانند. از دیگر مراسم‌های شهر شیراز، عروسی درخت نارنج، آداب مخصوص ماه رمضان، مراسم سنتی ازدواج، آیین‌های عزاداری محرم در شیراز و آداب و رسوم زایمان بانوان را می توان نام برد. این مراسم‌ها هرکدام با روش خاص و کهن خود انجام ‌می‌شوند.

موسیقی محلی شیراز

موسیقی محلی هنر عشق و زندگی است. موسیقی محلی یک منطقه برگرفته از نوع تفکر مردم آن منطقه است. همچنین نشان‌دهنده نوع دوستی و مهربانی مردم آن منطقه هم محسوب می‌شود. موسیقی شیرازی از بهترین نواهای شورانگیز و لذت‌بخش تشکیل شده است. آلات موسیقی مخصوص و سبک موسیقی خاص، از ویژگی‌های منحصر به فرد موسیقی محلی شیرازی است.
موسیقی شیرازی علاوه بر شهرت در ایران، آوازه جهانی هم دارد. موسیقی شیرازی نشان‌دهنده نوع دوستی و مهربانی مردم شیراز است. در شیراز اقوام مختلف چون فارس، ترک، لر و عرب از دیرباز تا کنون، زندگی کرده‌اند. ترکیب این فرهنگ‌ها سبب خلق موسیقی شگفت‌انگیزی شده است. در سبک موسیقی محلی شیرازی شما غم و اندوه را نمی‌یابید و این موسیقی کاملا شاد و شور‌انگیز است. حتی در موسیقی‌هایی که موضمون غم‌انگیز دارند هم، نوع شادی وجود دارد.
در سبک موسیقی محلی شیراز خبری از سبک حماسی نیست که این سبب تمایز و دوست‌داشتنی‌تر شدن این موسیقی شده است. زنده یاد عطا جنگوک به همراه دوست و همشهری‌ خود یعنی محمد‌رضا، اقدام به گردآوری بیست ترانه محلی شیرازی کردند. اسطوره‌های موسیقی شیرازی بسیارند. صمد بردیده، غضنفر راستی، اکبر زیگلری، گلنار دهقان و بسیاری دیگر از جمله این اسطوره‌های به نام هستند. بی‌گمان افراد تأثیرگذار در موسیقی شیرازی را به این چند نفر نمی‌توان خلاصه کرد.
آلات موسیقی شیرازی شامل: کرنا، سورنا، نی جفت، نی لبک، تار، کمانچه، دایره، نقاره، دهل و... می‌شوند. برای تماشا، دیدن آلات موسیقی و اطلاعات بیشتر در مورد ابزار آلات مختلف شیرازی می‌توانید از موزه موسیقی شیراز دیدن کنید.
از اصیل‌ترین موسیقی ها و آوازهای شهر شیراز می‌‎توان موسیقی مردم ترک قشقایی ساکن در این شهر را نام برد. موسیقی‌های این قوم بیشتر با محتوای دلدادگی و مهر و محبت است. از جمله معروف‌ترین این موسیقی‌ها: سحر آوازی، جنگ‌نامه، بیستون، هلیله خسرو را می‌توان نام برد. این موسیقی‌ها در فرهنگسراهای شهر شیراز به وفور شنیده می‌شود.

غذاهای محلی شیراز

Dopiazeh Aloo

خوشمزه‌ترین بخش فرهنگ بومی شیراز غذاهای بی‌نظیر آن است. لذت خوردن غذاهای محلی شهر شیراز، تجربه‌ای به یادماندنی برایتان خواهد بود. این شهر با اصالت و قدمت، غذاهای خوش‌مزه و سالمی دارد که تجربه آن خالی از لطف نیست. به معرفی چند مورد از این خوش‌مزه‌های دوست‌داشتنی در شیراز می‌پردازیم.

دو پیازه آلو

دو پیازه آلو غذایی سنتی و محلی شهر شیراز است که می‌توان آن‌ را غذایی محبوب در این شهر دانست. طرز تهیه این غذا بسیار ساده است و مواد اولیه آن سیب‌زمینی، پیاز، گوجه‌فرنگی، ادویه و گوشت است. البته اضافه کردن گوشت بستگی به ذائقه شما دارد. شاید کمی تعجب کنید که چرا هنگام نام بردن مواد اولیه سخنی از آلو به میان نیامده است، باید گفت که اصلا این غذا آلو ندارد! مردم شیراز به سیب زمینی با گویش زیبای خود آلو می‌گویند. حتما در سفر خود به شیراز دو پیازه آلو را فراموش نکنید.

کلم‌پلو شیرازی

از جمله غذاهای خوش‌مزه و لذیذ شهر شیراز کلم پلو شیرازی را می‌توان نام برد. کلم‌پلو به دلیل محبوبیت در برخی دیگر از شهرهای ایران هم طبخ می‌شود. این غذا با مواد اولیه شامل کلم قمری که دارای فواید بسیار است، پیاز، برنج، گوشت چرخ‌کرده، آرد نخودچی، سبزی‌های معطر (تره، ریحان، ترخون و شوید) و ادویه تهیه می‌شود. معمولا کلم پلو شیرازی را همراه با ماست و سبزی خوردن میل می‌کنند.

قنبر پلو

قنبر پلو شیرازی از غذاهای محبوب با طعم ملس است که معمولا در مجالس و مهمانی‌ها سرو می‌شود. برنج، گوشت چرخ‌کرده، مغز گردو، پیاز، انار یا رب انار، آرد نخودچی، کشمش و ادویه از جمله مواد اولیه قنبر پلو هستند. کشمش موجود در قنبر پلو همراه با رب انار، طعمی بی‌نظیری را خلق کرده است. برخی افراد برای شیرین کردن قنبر پلو به جای کشمش از خرما یا شیره انگور استفاده می‌کنند. خوردن قنبر پلو همراه با سالاد شیرازی عجیب می‌چسبد.

یخنی نخود

یخنی نخود همان آبگوشت اما به سبک شیرازی است. مواد اولیه یخنی نخود شامل گوشت، نخود، سیب‌زمینی، پیاز و ادویه که همان مواد اصلی آبگوشت است. یخنی در واقع به معنی پخته شده، است. اگر به آبگوشت علاقه‌مند هستید حتما یخنی را تجربه کنید. طعم یخنی در کنار نان داغ محلی و ترشی‌های محلی بسیار لذیذ خواهد بود.

هویج پلو,شکر پلو، قورمه به، شیرازی پلو، رب پلو، اشکنه، کوفته هلو، لوبیا پلو شیرازی، دمپختک، آش سبزی، آش ماست، کوفته سبزی شیرازی و... از دیگر غذاهای محلی شیراز به شمار می‌رود.

لباس‌های محلی شیراز

Shiraz local clothes

لباس‌های محلی بانوان و مردان هر قوم و هر منطقه‌ای متفاوت و نشان‌‌دهندۀ اصالت مردم آن منطقه است. اهمیت برخی اقوام خصوصاً اقوام شیرازی و عشایر این شهر، به لباس و پوشش محلی خود اهمیت بسیاری قائل هستند. لباس‌های محلی بانوان شامل پیراهن زنانه یا به گویش محلی کینگ از قسمت شانه آغاز تا قوزک پا ادامه دارد. پیراهن کینگ از ناحیه نزدیک کمر تا پایین یک چاک بلند دارد که پیراهن را به دو قسمت جلو و عقب تقسیم کرده ‌است. این چاک بلند علاوه بر زیبایی سبب سهولت کارهای روزمره زنان می‌شود. یقه این پراهن کاملا بسته و با رعایت حجاب کامل است.

  • تنبان تورکی: این پوشش در واقع دامن بلند و پر چین و با پارچه سبک و راحت است. برای زیباتر شدن این دامن از پارچه‌های بسیار استفاده می‌کنند.
  • چارقد: پارچه‌ای نازک، با طرح‌های خاص که در گویش شیرازی آن را چارقد می‌نامند؛ به عنوان روسری برای بانوان کاربرد دارد. برای زیباتر شدن و جلوه بیشتر این روسری گاه به آن مهره یا ملیله می‌دوزند.
  • آرخالق: آرخالق پوششی است که سبب وقار و متانت در بانوان می‌شود؛ این لباس از پارچه‌های گرم دوخته شده است ولی معمولاً در تمام فصول سال پوشیده می‌شود.

لباس محلی مردان هم به صورت پیراهن‌های بلند ساده است که گاه با طرح‌های مختلف آراسته شده‌‌اند، شلوارهای گشاد و تیره رنگ، عباهای نازک آستین‌دار که از جنس حریر دوخته شده‌اند، کلاه‌های نمدی که لبه‌های ساده و یا حالت شاخ گوزن دارند و دستار کمر که روی پیراهن و دور کمر بسته می‌شود. لباس‌های محلی شیراز با پارچه‌ها و لباس‌های رنگارنگ دوخته می‌شوند؛ این لباس‌ها و پوشش محلی باید به‌درستی حفظ شود.

بازی‌های بومی محلی شیراز

بازی‌های بومی و محلی میراثی ارزشمند از نسل‌های پیشین هر منطقه است. این بازی‌های بومی در شهر شیراز تبلوری از فرهنگ مردم جامعه هستند. این بازی‌های بومی و محلی نشان از فرهنگ غنی و با اصالت مردم شیراز است. در ادامه به معرفی برخی از این بازی‌های بومی ومحلی می‌پردازیم:

آزنگه شیر:

در این بازی فردی به قید قرعه انتخاب می‌شود؛ فرد منتخب به دیوار تکیه می‌دهد و به او شیر می‌گویند. همراه با شعری محلی اعضای بدن شیر را نام می‌برند و از روی شیر (فرد منتخب) می‌پرند. در آخر بازی فردی که عضوی تکراری را بازگو کند یا نتواند از روی شیر بپرد بازنده بازی محسوب می‌شود.

انگور بازی:

در این بازی دو نفره، برد و باخت بر سر پول انگور و یا خوردن آن است. بدین ترتیب که نفر اول حبه‌ای از خوشه انگور چیده و می‌خورد، نفر دوم نیز همین کار تکرار می‌کند. آخرین حبه نصیب هرکس شود آن فرد بازنده بازی محسوب می‌شود.

جو به جو:

در این بازی فردی که از همه بزرگ‌تر است به عنوان استاد انتخاب می‌شود. همه در کنار هم به صورت دایره می‌نشینند. استاد شعری محلی خوانده و «هُپ» می‌گوید، سپس بر دهان خود با دست کوبیده و باید بقیه افراد بازی هم همین کار را تکرار کنند. در این بازی اگر کسی در هنگام هپ گفتن بخندد، او را در وسط خوابانده و اذیت می‌کنند. در آخر بازی کسی برنده می‌شود که اذیت نشده باشد و قانون بازی را رعایت کرده باشد.

بازی‌های دیگر شهر شیراز شامل: سک سکنا، شنبه یک‌شنبه، طاق یا جفت، گل از توته، گیزلَن پاچ و... هستند.

سوغات و صنایع‌دستی شیراز

Koloocheh masqati

بوی شیرینی یوخه و مسقطی، عطر خوش بهار نارنج و لیموی شیرازی، لمس الیاف گبه و قالی شیراز چه بسیار لذت‌بخش هستند و این تنها بخش اندکی از هنرهای مردم شیرازی به شمار می‌روند.اگر به سوغات و صنایع دستی شیراز علاقه دارید می توایند مقاله "بهترین سوغات شیراز" را در یومگ مطالعه کنید.

یوخه:

یکی از شیرینی‌های محلی شهر شیراز یوخه است. این شیرینی از شکر، آرد گندم، تخم مرغ، روغن، هل و آب تشکیل می‌شود. این شیرینی شباهت بسیار به کاک کرمانشاه دارد. تنها تفاوت این شیرینی در ضخامت لایه‌ها است. یوخه می‌تواند سوغاتی خوش‌مزه برای دوستان و آشنایان شما از شهر شیراز باشد.

کلوچه مسقطی:

کلوچه و مسقطی دو شیرینی متفاوت در شیراز هستند. از آنجایی که این دو شیرینی در کنار هم سرو می‌شوند به کلوچه مسقطی معروف هستند. مواد اولیه کلوچه شامل: آرد برنج، آرد سفید، پودر قند، تخم مرغ، گلاب و روغن است و پودر نشاسته، آب، گلاب، شکر، زعفران، روغن از مواد اولیه مسقطی هستند. امتحان این کلوچه همراه با چای یا دمنوش در کنار خانواده بسیار دلچسب است.

قالی شیرازی و گبه:

قالی شیرازی و گبه می‌توانند سوغاتی‌هایی منحصر به فرد و ارزشمند باشند. قالی شیرازی با تارو پودش با قالی‌های دیگر مناطق ایران متفاوت است و گبه قالیچه‌ای در ابعاد کوچک است. قالیچه گبه، بیشتر توسط عشایر استان فارس بافته و به بازار عرضه می‌شود. اگر به قالیچه علاقمند هستید در کنار علاقمندی خود حمایت از این بافندگان را نیز فراموش نکنید.

گویش و لهجه شیرازی

گویش و لهجه زیبای شیرازی، یکی از شیرین ترین لهجه‌های ایران به شمار می‌رود. این لهجه از آن گویش‌های شیرین است که از شنیدن آن هیچگاه خسته نمی‌شوید! لهجه‌‎های شیرازی به سه دسته: شیرازی میانه، شیرازی پودنکی و شیرازی قصر دشتی تقسیم می‌شود.
در شهر شیراز به شیرازی میانه، شیرازی، به شیرازی پودنکی، شیرازی غلیظ و به شیرازی قصر دشتی، شیرازی شهری هم می‌گویند. البته باید خاطر نشان کرد که لهجه‌های شیرازی همه از یک لهجه نشأت گرفته‌اند. اما به علت کلمات و اصطلاحاتی که در هرکدام از این لهجه‌ها شکل گرفته است، برخی فکر می‌کنند این لهجه‌ها با یکدیگر کاملا متفاوت هستند. علت این تفاوت را می‌توان ورود زبان عربی و انگلیسی به این لهجه دانست. برخی از کلمات شیرازی که با گویش فارسی معنای متفاوتی دارند شامل: چَپَری (فوری)، چیاکشی (اسباب کشی)، هسین (گلدان سفالی)، کل پوک (مارمولک) و... هستند.
روغن ریخته رِ نذر شاه چراغ می‌کنه (چیزی را می‌بخشد که از ارزش افتاده است). شپش از دسَش نمی‌یفته (خیلی خسیس است) و سوادش پورمک زده (سوادش نم کشیده است). این چند ضرب‌المثل شیرین، در گویش زیبای شیرازی کاربرد دارد. دانستن و آشنا شدن با فرهنگ‌های مختلف، بسیار جذاب و شنیدنی است.
آشنایی با فرهنگ بومی هر منطقه باعث شناخت بیشتر در مورد تاریخ و فرهنگ کشور عزیزمان ایران می‌شود. فرهنگ‌های بومی میراثی کهن از اجداد ما هستند که باید در حفظ آن کوشا باشیم.

نوشته های مشابه
دیدگاهتان را بنویسید